ข่าวการวิจัย/นวัตกรรม

ข่าวการวิจัย/นวัตกรรม


โครงการวิจัย “คน-ป่า-เหมี้ยง”


        “เหมี้ยง” ในภาษาล้านนาซึ่งจะตรงกับคำว่า “เมี่ยง” ในภาษาไทยกลาง โดยมักจะพบบนพื้นที่สูงของภาคเหนือ ซึ่งส่วนมากนั้นเป็นพืชที่ชุมชนชาว ขมุ ลัวะ ว้าและถิ่น รวมถึงชุมชนทางตอนเหนือของรัฐฉาน ชาเหมี้ยงยังเป็นพืชที่มีกระบวนการเชื่อมโยงภูมิปัญญาในอดีตของคนเมืองล้านนามายาวนานหลายร้อยปี และยังเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมของกลุ่มชนในแถบเอเชีย มีกระบวนการเชื่อมโยงกันและกันมาในประวัติกาลของไทย จีน พม่า ลาว รวมถึงชาวญี่ปุ่น

        งานวิจัยเกี่ยวกับ “เหมี้ยง” นั้นมีการทำวิจัยมามากกว่า 40 ปีแล้ว แต่มาเริ่มต้นอย่างเป็นระบบเมื่อมีการจัดประชุมวิชาการนานาชาติเรื่อง “Symposium on multidisciplinary aspects of Miang and Goishi-cha (fermented tea): ASEAN-Japanese Experience” เมื่อวันที่ 12-13 มกราคม พ.ศ. 2556 โดยมี ศาสตราจารย์ ดร.เกตุ กรุดพันธ์ เป็นประธานการจัดประชุม ซึ่งได้เชิญทั้งนักวิชาการ นักวิจัย ปราชญ์ชาวบ้านและผู้นำชุมชน “คน-ป่า-เหมี้ยง” มาร่วมบรรยายและเสวนา เกิดความร่วมมือกับ Kochi University ประเทศญี่ปุ่น จากนั้นจึงทำให้เกิดการผลักดันให้มีการจัดตั้งคลัสเตอร์ความเป็นเลิศด้านเศรษฐกิจและสังคมบนฐานความหลากหลายทางชีวภาพ (Cluster of Excellence on Biodiversity based Economics and Society, B.BES-CMU) โดยการสนับสนุนของศูนย์บริหารงานวิจัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อทำการรวบรวมข้อมูลการวิจัย นักวิจัย ปราชญ์ชาวบ้านและชุมชน “คน-ป่า-เหมี้ยง” โดยเริ่มต้นจากชุมชนแม่กำปอง ตำบลห้วยแก้ว อำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อทำการอนุรักษ์ วิจัยและพัฒนางานวิจัยเกี่ยวกับ “เหมี้ยง” โดยระยะแรกนั้นได้รับทุนสนับสนุนการวิจัยจากสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช.) บริหารงบประมาณโดยสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) ในแผนงานวิจัยเรื่อง “การบูรณาการงานวิจัยเมี่ยงเพื่อสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นและเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ” โดยมี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุจินดา ศรีวัฒนะ เป็นผู้อำนวยการแผนงานวิจัย ซึ่งเป็นแผนงานวิจัยที่ทำร่วมกันของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงและมหาวิทยาลัยพะเยา ทั้งในงานวิจัยด้านสังคมวิทยา วิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและวิทยาศาสตร์การแพทย์

        นอกจากนี้คลัสเตอร์ B.BES-CMU โดยการประสานงานของ ศาสตราจารย์ ดร.เกตุ กรุดพันธ์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ชาติชาย โขนงนุช และ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ภก.เฉลิมพงษ์ แสนจุ้ม ผลักดันให้จัดตั้งศูนย์ความเป็นเลิศพหุวิทยาการเกี่ยวกับเหมี้ยง (Center of Excellent for Multidisciplinary Approach to Miang) โดยมี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ชาติชาย โขนงนุช เป็นผู้ประสานงาน เพื่อทำการรวบรวมข้อมูลงานวิจัย นักวิจัย ปราชญ์ชาวบ้านและผู้นำชุมชน “คน-ป่า-เหมี้ยง” ในการวางแผนการอนุรักษ์ วิจัยและพัฒนางานวิจัยเกี่ยวกับเหมี้ยงให้เป็นระบบและยั่งยืน จากนั้นไม่นานมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้รับการอนุมัติจากโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) ให้เป็นแม่ข่ายงานวิจัยเกี่ยวกับเหมี้ยง  นอกจากนี้ยังสร้างเครือข่ายชุมชน “คน-ป่า-เหมี้ยง” เพิ่มเติมไปยังตำบลเรือง อำเภอเมือง จังหวัดน่าน ซึ่งชุมชนมีคำขวัญประจำชุมชนว่า “เหมี้ยงมี-ป่าอยู่-คนยัง” และตำบลแม่ลัว อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ ซึ่งทำให้เห็นว่าการอนุรักษ์ป่าเหมี้ยงซึ่งเป็นพื้นที่ของป่าต้นน้ำนั้นสร้างประโยชน์อย่างนับมูลค่าไม่ได้ให้แก่ชุมชนและประเทศไทย ทั้งยังสามารถสร้างรายได้จากการพัฒนาเป็นการท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ร่วมกับการอนุรักษ์พื้นที่ป่าเหมี้ยงไปด้วย

         จากผลงานวิจัยของทีมวิจัย “คน-ป่า-เหมี้ยง” ที่ศึกษาวิจัยกลไกของการเปลี่ยนแปลงสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพและเภสัชวิทยาในระหว่างกระบวนการหมักเหมี้ยง จึงนำไปสู่การพัฒนาต่อยอดการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพกับภาคอุตสาหกรรมอีกหลายแห่ง รวมทั้งผลงานวิจัยการบูรณาการร่วมกันระหว่างนักวิจัยในศาสตร์ต่างๆ ทั้งด้านสังคมวิทยา ศึกษาศาสตร์ วิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและวิทยาศาสตร์การแพทย์ ปราชญ์ชาวบ้านและผู้นำชุมชน “คน-ป่า-เหมี้ยง” ซึ่งทำงานกันอย่างหนักเพื่อรวบรวมข้อมูล สังเคราะห์ วิเคราะห์และสกัดความสำคัญออกมาเรียบเรียงเป็นหนังสือ “ภูมิปัญญาและคุณค่าของเมี่ยงในล้านนา” ซึ่งศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.อานันท์ กาญจนพันธุ์และคณะ ได้กรุณาเรียบเรียง และหนังสือ “เหมี้ยง ภูมิปัญญาล้านนาบนทางแยก” ซึ่งศาสตราจารย์ ดร.ธเนศวร์ เจริญเมืองและคณะ ได้กรุณาเรียบเรียง ซึ่งงานวิจัยเหมี้ยงนั้นถือได้ว่าเป็นต้นแบบงานวิจัยที่มีลักษณะบูรณาการทั้งจากนักวิจัยที่มาจากหลากหลายสาขา การทำงานร่วมกับชุมชนและภาคอุตสาหกรรมอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นการดำเนินการตามพระราชดำรัสของในหลวงรัชกาลที่ 9 ในการเสด็จเปิดมหาวิทยาลัยเชียงใหม่เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ.2508 และโครงการนี้ยังตอบสนองนโยบายของรัฐบาล “Thailand 4.0” ที่จะนำประเทศไทยเข้าสู่ความมั่งคั่ง มั่นคงและยั่งยืนต่อไป

        สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ชาติชาย โขนงนุช    E-mail: ck_biot@hotmail.com, chartchai.k@cmu.ac.th
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ภก.เฉลิมพงษ์ แสนจุ้ม E-mail: chalermpong.saenjum@gmail.com, chalermpong.s@cmu.ac.th




[post:23 มีนาคม 2561 15:27:41] (view: 131)

Copyright © 2016 Public Relations Office Chiang Mai University, All rights reserved.